شیوع امراض فنگسی جلدی در افغانستان: علل، انواع شایع، خطرات مالداری و تداوی خودسرانه
شفاخانه جلدی آروین — چهار راهی دهبوری، کابل
امراض فنگسی جلدی یکی از شایعترین و حادترین مشکلات صحی در میان مردم ماست که روزانه صدها نفر را به کلینیکهای جلدی میکشاند. فنگسها ارگانیزمهای مایکروسکوپی هستند که علاقه زیادی به تغذیه از مواد موجود در جلد، مو و ناخن دارند. در کشور ما افغانستان، به دلیل شرایط خاص اقلیمی، بافت سنتی مالداری، تراکم نفوس و برخی باورهای نادرست طبی، این امراض به شدت رو به افزایش است.
در این مقاله، به بررسی دلایل اصلی این شیوع، انواع رایج آن، خطر فنگسهای حیوانی و یک هشدار بسیار حیاتی در مورد روشهای تداوی میپردازیم.
چرا امراض فنگسی در افغانستان شیوع بالایی دارند؟
شیوع بلند این امراض در کشور ما به چند فکتور اساسی ارتباط دارد:
اقلیم و جغرافیای کشور
در زونهای گرمسیر کشور (مانند ولایات شرقی و جنوبی مثل ننگرهار و قندهار) شرایط برای رشد فنگسها بسیار مساعد است. حتی در ولایات سردسیر، در فصل تابستان به دلیل عرق کردن زیاد، محیط جلد برای رشد فنگس آماده میشود.
تراکم نفوس و زندگی سنتی
فنگسهای جلدی شدیداً ساری هستند. در خانوادههای پرجمعیت، استفاده از وسایل مشترک و تماس نزدیک باعث میشود که این مرض به سرعت از یک عضو به تمام فامیل سرایت کند.
ضعف در سیستم معافیتی
سوءتغذیه، سترسهای دوامدار و مصاب بودن به بعضی امراض دیگر میتوانند سیستم معافیتی را ضعیف ساخته و جلد را در برابر فنگسها تسلیم کند.
انواع شایع امراض فنگسی جلدی در افغانستان
کچلی یا فنگس سر (Tinea Capitis)
این نوع فنگس بیشتر در بین اطفال مکاتب و مدارس شایع است. فنگس به ریشه موها حمله کرده و باعث میده شدن موها، ایجاد لکههای بدون مو و خارش شدید در سر میشود. انتقال آن معمولاً از طریق استفاده از کلاه، شانه یا بالشت مشترک روی میگیرد.
فنگس بدن و کشاله ران (Tinea Corporis)
این مرض معمولاً به شکل لکههای حلقوی، سرخرنگ و بسیار خارشدار روی جلد بدن، بازوها و یا کشاله ران ظاهر میشود. کسانی که کارهای شاقه میکنند، ورزشکاران و افرادی که زیاد عرق میکنند، بیشتر به این نوع فنگس مبتلا میشوند.
فنگس ناخن (Onychomycosis)
این فنگس باعث ضخیم شدن، تغییر رنگ (زرد یا نصواری شدن) و خرد شدن ناخنهای دست یا پا میشود. تداوی فنگس ناخن نسبت به دیگر انواع آن زمانگیرتر است.
رابطه مالداری در افغانستان و انتقال فنگسهای حیوانی (زووفیلیک)
افغانستان یک کشور زراعتی و مالداری است و بخش بزرگی از مردم ما در ولایات و قریهجات، مصروف پرورش مواشی مانند گاو، گوسفند، بز و اسپ هستند. تماس نزدیک و روزمره با حیوانات باعث میشود که نوع خاصی از فنگسهای جلدی به نام فنگسهای زووفیلیک (Zoophilic Fungi) یا فنگسهای حیوانی به انسانها انتقال یابد. شایعترین این فنگسها ارگانیزمی به نام Trichophyton verrucosum است که اصولاً در جلد گاوها زندگی میکند و به انسان منتقل میشود.
ویرولانس (قدرت مریضیزایی) و شدت فنگسهای حیوانی
عکسالعمل شدید سیستم معافیتی: چون این فنگسها متعلق به بدن حیوان هستند، وقتی وارد جلد انسان میشوند، سیستم معافیتی بدن ما یک پاسخ التهابی بسیار شدید و تهاجمی در برابر آنها نشان میدهد.
ایجاد بخار های جلدی شدید و چرکآلود: برعکس فنگسهای عادی که فقط خارش و سرخی خفیف ایجاد میکنند، فنگسهای حیوانی باعث ایجاد آبلههای بزرگ، پندیدگی، چرک، و لکههای بسیار دردناک روی روی، دستها و بازوها میشوند.
تشکیل “کِریون” (Kerion) در سر: اگر این فنگس حیوانی به سر اطفال یا مالداران منتقل شود، یک تومور چرکآلود، پندیده و بسیار دردناک به نام کِریون ایجاد میکند که اگر فوراً تداوی نشود، پیازهای مو را برای همیشه نابود کرده و باعث کچلی دایمی در آن قسمت میشود.
هشدار بسیار جدی داکتر عابد: خطرات تداوی خودسرانه با کریمهای استروئیدی!
بزرگترین چالش داکتران جلدی در افغانستان، تداویهای خودسرانهای است که مریضان انجام میدهند. بسیاری از مردم با دیدن هر نوع لکه سرخ، خارش یا بخار های جلدی، فوراً به دکاکین دوافروشی مراجعه کرده و کریمهای استروئیدی (مانند بتامتازون، کلوبتازول یا کریمهای مکس تداوی که در بازار به نام کریمهای ترکیبی یاد میشوند) را خریداری کرده و مصرف میکنند.
استروئید سیستم معافیتی جلد را در همان نقطه به شدت ضعیف میسازد. وقتی شما این کریمها را روی فنگس میمالید، خارش و سرخی جلد برای چند روز اول گم میشود، اما فنگس از این فرصت استفاده کرده، ریشه دوانده و به یک فنگس بسیار مقاوم و خطرناک تبدیل میشود. همچنین تداوی فنگسهای حیوانی تنها با کریم کفایت نمیکند و نیاز به تابلیتهای خوراکی زیر نظر داکتر دارد.
راههای پیشگیری از امراض فنگسی جلدی
تشخیص دقیق و تداوی اصولی
امراض فنگسی جلدی با استفاده از ادویه مخصوص ضد فنگس به راحتی قابل تداوی هستند. اگر دچار خارش دوامدار، لکههای حلقوی، بخار های جلدی چرکآلود یا تغییر شکل ناخن شدهاید، فوراً جهت تداوی مسلکی به داکتر متخصص جلد مراجعه کنید.