د وېښتو اندروژنتیک تویېدل، چې د ارثي ـ هورموني وېښتو تویېدو په نوم هم یادېږي، یوه ډېره عامه ستونزه ده چې په نارینه او ښځینه دواړو کې لیدل کېږي، خو په نارینهوو کې یې پېښې د ښځو په پرتله زیاتې دي.
پتوفیزیولوژي
اندروژنتیک وېښتو تویېدل یوه مشخصه ارثي ستونزه ده. په دې حالت کې د سر غټ، قوي او ترمینل وېښتان په تدریجي ډول نریو، لنډو او کمزورو وېښتانو ته بدلېږي، او په پای کې ځینې فولیکولونه داسې کېږي چې نور وېښتان نه تولیدوي.
پېښې او عاموالی
اندروژنتیک وېښتو تویېدل یوه ډېره عامه ستونزه ده. اټکل کېږي چې نږدې ۵۰ سلنه نارینه د ژوند په یوه پړاو کې له دې ستونزې سره مخ کېږي. همدارنګه، د ۴۰ کلنۍ څخه پورته عمر لرونکو ښځو کې هم دا ستونزه لیدل کېږي. په ځینو څېړنو کې ښودل شوې چې له ۴۵ کلنۍ څخه پورته تر ۱۳ سلنې ډېرې ښځې د دې ډول وېښتو تویېدو نښې لري، او په ډېر لوړ عمر کې دا کچه لا زیاته کېدای شي.

تاریخچه
د اندروژنتیک یا ارثي ـ هورموني وېښتو تویېدو پیل معمولاً ورو ورو او تدریجي وي. نارینه زیاتره د تندي په دواړو خواوو، د مخکینۍ وېښتو کرښې یا د سر د منځنۍ برخې په نري کېدو او کمېدو سره مراجعه کوي. ښځې معمولاً د سر د مخکینۍ او منځنۍ برخې د وېښتو د عمومي نري کېدو له امله مراجعه کوي.
د ښځو ارثي وېښتو تویېدل هم د اندروژنتیک وېښتو تویېدو په نوم یادېږي. دا ستونزه د مور او پلار له جنیټیکي ځانګړنو سره تړاو لري. په ښځو کې وېښتان عموماً د مخکینۍ وېښتو کرښې له شا څخه نري کېدل پیلوي او ورو ورو د سر منځنۍ او شاته برخې ته خپرېږي. دا ستونزه معمولاً د ۴۰ او ۵۰ کلنۍ ترمنځ ښکاره کېږي، خو په ځینو کسانو کې آن د ۲۰ کلنۍ په عمر کې هم لیدل کېدای شي.

خوشبختانه، په ډېرو ښځو کې د مخکینۍ وېښتو کرښه ساتل کېږي او د نارینهوو په څېر د تندي د وېښتو واضح شاتګ نه رامنځته کېږي. شواهد ښيي چې هغه ښځې چې د ارثي وېښتو تویېدو لپاره جنیټیکي استعداد لري، د حمل ضد ګولیو استعمال یې د وېښتو تویېدو عمر ژر راښکاره کولای شي. له همدې امله، هغه ښځې چې د کورنۍ په تاریخچه کې د ښځینه وېښتو تویېدو سابقه لري، باید د حمل ضد ګولیو د استعمال په اړه له داکتر سره مشوره وکړي.
که یوه ښځه په دې ډول وېښتو تویېدو اخته شي، باید د وېښتو تویېدو ټول نور ممکن لاملونه هم وڅېړل شي؛ لکه داخلي ناروغۍ، هورموني ستونزې، کمخوني، رواني فشار، تغذیوي کمښت او نور عوامل. که هېڅ داخلي ستونزه ونه موندل شي، اصلي تشخیص عموماً ارثي وېښتو تویېدل وي.
معاینه
په نارینه او ښځینه دواړو کې د اندروژنتیک یا ارثي ـ هورموني وېښتو تویېدو په حالت کې، غټ او قوي وېښتان په تدریجي ډول نري، لنډ او کمزوري وېښتانو ته بدلېږي. په پای کې ځینې فولیکولونه داسې کېږي چې ډېر واړه او کمفعال وي او واضح وېښتان نه تولیدوي.
دا ناروغي معمولاً ډېر ورو پرمختګ کوي. د وېښتو د ودې مرحله، چې Anagen نومېږي، لنډېږي؛ خو د وېښتو د استراحت مرحله، چې Telogen نومېږي، نسبتاً ثابته پاتې کېږي. په پایله کې ډېر وېښتان د استراحت په مرحله کې پاتې کېږي او ناروغ د وېښتو د زیات تویېدو شکایت کوي.

لاملونه
دا ډول وېښتو تویېدل یو ارثي ـ هورموني حالت دی. نارینه هورمونونه یا اندروجنونه، په ځانګړي ډول ټسټوسټرون، د دې ناروغۍ په رامنځته کېدو او پرمختګ کې مهم رول لري.
لکه څنګه چې په بلوغت کې ټسټوسټرون د تناسلي سیمې، تخرګ، ږیرې او برېت د وېښتو د ودې سبب کېږي، په هغو کسانو کې چې ارثي استعداد لري، همدا هورمون د سر د وېښتو د تویېدو سبب کېدای شي.
د وینې د ټسټوسټرون لوړه کچه، د وېښتو په فولیکولونو کې د ټسټوسټرون د اخیستونکو زیات حساسیت، او د ۵-الفا ریدکتاز انزایم زیات فعالیت، ټول د دې ناروغۍ په رامنځته کېدو کې رول لري. دا انزایم ټسټوسټرون په Dihydrotestosterone / DHT بدلوي، چې د ټسټوسټرون په پرتله پیاوړی اغېز لري.
اندروجنونه د وېښتو د ودې مرحله یا Anagen لنډوي. په نارمل حالت کې دا مرحله شاوخوا ۳ تر ۵ کاله دوام کوي، خو په دې ناروغۍ کې لنډېږي. په داسې حال کې چې د استراحت مرحله یا Telogen، چې عموماً ۲ تر ۳ میاشتې وي، نسبتاً ثابته پاتې کېږي. له همدې امله ډېر فولیکولونه د استراحت په حالت کې پاتې کېږي او وېښتان کم ښکاري.
له بلې خوا، هورمونونه د غټو او اوږدو وېښتو د نري، لنډ او ورو وده کوونکو وېښتانو په بدلولو کې هم رول لري.
درملنه
ارثي ـ هورموني وېښتو تویېدل یوه داسې ناروغي ده چې عموماً دوامداره او ساتندویه درملنې ته اړتیا لري. بېلابېل درمل شته چې د ناروغ د حالت، عمر، جنس، شدت او نورو طبي عواملو له مخې په انفرادي ډول توصیه کېږي.
دا درمل باید منظم او دوامداره استعمال شي. د درملنې هدف دا دی چې د وېښتو د فولیکولونو فعاله مرحله زیاته شي، د وېښتو ریښو ته د وینې جریان ښه شي، د وېښتو تویېدل کم شي او هغه فولیکولونه چې لا بشپړ غیر فعال شوي نه وي، بېرته تحریک او فعال شي.
ځینې نور درمل هم شته چې د ۵-الفا ریدکتاز انزایم فعالیت کموي. دا درمل عموماً د خوراکي ګولیو په شکل موجود وي او باید یوازې د متخصص داکتر د مشورې او څارنې لاندې استعمال شي.
