د پوستکي په اړه ۵۰ جالب او مهم حقیقتونه؛ د اناتومۍ او تخصصي ساتنې بشپړ لارښود
پوستکی د انسان د بدن تر ټولو لوی، ژوندی او حیرانوونکی ارګان دی. دا یوازې یو بهرنی پوښ نه دی، بلکې د معافیت، د تودوخې تنظیم او د بدن د داخلي غړو د ساتنې لومړۍ کرښه ده. د پوستکي د عجایبو او ساینسي حقیقتونو پېژندل د دې لامل ګرځي ترڅو د خپل پوټکي په اهمیت ښه پوه شو او پاملرنه یې په سمه توګه وکړو.
د پوستکي ۵۰ حیرانوونکي او ساینسي حقیقتونه
دلته د اناتومۍ، دندو، بیولوژي او د پوستکي د ځانګړتیاوو په اړه د معلوماتو بشپړ لیست راټول شوی دی:
۱. د بدن تر ټولو لوی غړی
پوستکی د وزن او مساحت له پلوه د انسان د بدن تر ټولو د باندېنی او تر ټولو ستر ارګان ګڼل کېږي.
۲. پراخ مساحت
د یو بالغ انسان د پوستکي ټول مساحت په اوسط ډول نږدې ۲ مربع متره (یا ۲۰ مربع فټه) ساحه پوښي.
۳. دروند وزن
پوستکی ستاسو د ټول بدن د ټولیز وزن شاوخوا ۱۶ سلنه (16%) برخه جوړوي.
۴. درې اساسي طبقې
پوستکی له درېیو مېشتو طبقو څخه جوړ دی: اپیډرمیس (Epidermis)، ډرمیس (Dermis) او هایپوډرمیس یا سبسفیټ (Hypodermis).
۵. اپیډرمیس (بهرنۍ طبقه)
دا د پوستکي تر ټولو بهرنی پوښ دی چې د مایکرو ارګانیزمونو او اوبو د ضایع کېدو په وړاندې لومړی دفاعي ډال دی.
۶. ډرمیس (منځنۍ طبقه)
دا طبقه د پوستکي اصلي مرکز دی چې د کلاجن رشتې، د وینې رګونه، اعصاب او د وېښتانو ریښې پکې موقعیت لري.
۷. هایپوډرمیس (ژوره طبقه)
دا د غوړو (Fat) څخه جوړه شوې تر ټولو لاندینۍ طبقه ده چې د تودوخې د ساتلو او د ضربو په وړاندې د بالښت کار ورکوي.
۸. د مړو حجرو تویېدل
انسان په هره دقیقه کې له ۳۰,۰۰۰ څخه تر ۴۰,۰۰۰ پورې د پوستکي مړې حجرې له لاسه ورکوي او تویوي یې.
۹. د کور د خاورې اصلي سرچینه
ستاسو په کورونو کې د شته ګرد او خاورې نږدې ۵۰٪ سلنه برخه د کور د غړو د پوستکي له همدو مړو او توی شوو حجرو څخه جوړه وي.
۱۰. د پوستکي د عمر نوي کېدل
پوستکی په هرو ۲۸ تر ۳۰ ورځو کې یو ځل خپل ځان په بشپړ ډول نوی (Renew) کوي او نوې حجرې زېږوي.
۱۱. د ملیونونو باکتریاوو کور
د یو انسان پر پوستکي باندې په ملیاردونو بې خطره او ګټورې باکتریاوې ژوند کوي چې د (Skin Microbiome) په نوم یادېږي.
۱۲. د میلانین (Melanin) معجزه
د پوستکي رنګ د میلانین په نوم د یو رنګ جوړونکي پېګمنټ پورې اړه لري؛ څومره چې دا ماده ډېره وي، پوټکی تور وي.
۱۳. تر ټولو نری پوټکی
د انسان په ټول بدن کې تر ټولو نازک او نری پوټکی د سترګو د پلوکو (Eyelids) دی چې د ملیمیتر لسمه برخه کېږي.
۱۴. تر ټولو ډبل پوټکی
تر ټولو پنډ او ډبل پوټکی د پښو په تلو او د لاسونو په ورغوو کې وي چې تر ۴ ملیمیتره پورې رسېږي.
۱۵. د لمر د وړانګو خطر
شاوخوا ۹۰٪ سلنه د پوستکي له وخته مخکې زړښت او ګونځې د لمر د ماورای بنفش (UV) د وړانګو له امله رامنځته کېږي.
۱۶. د خولې غدود (Sweat Glands)
د انسان پر پوستکي باندې په اوسط ډول له ۲ څخه تر ۵ ملیونه پورې د خولې غدود شتون لري چې د حرارت درجه کنټرولوي.
۱۷. په پښو کې تر ټولو ډېره خوله
د پښو په تلو کې د بدن د نورو برخو په پرتله د خولې غدود ډېر غلیظ او زیات دي، له همدې امله پښې ژر بوی اخلي.
۱۸. د خولې خپل رنګ او بوی
خوله په اصل کې په خپله هیڅ ډول بوی نلري، خو کله چې د پوستکي پر مخ له باکتریاوو سره ګډه شي، بوی تولیدوي.
۱۹. د سیبم (Sebum) رول
د پوستکي د غوړو غدود د (Sebum) په نوم مواد افرازوي چې پوټکی نرم، هایدریټ او د اوبو په وړاندې عایق ساتي.
۲۰. د کلاجن (Collagen) اهمیت
کلاجن یو ډول پروټین دی چې په ډرمیس طبقه کې وي او پوستکي ته کلکتیا، ځواني او د راښکلو انعطافپذیري ورکوي.
۲۱. د الیسټین (Elastin) دنده
الیسټین پوستکي ته د کش کېدو بېرته هماغه پخوانی حالت ته د ګرځېدو وړتیا ورکوي ترڅو پوټکی مړاوی نشي.
۲۲. د ویټامین ډي (Vitamin D) تولید
پوستکی یوازینی ارګان دی چې د لمر د وړانګو په مرسته د بدن لپاره اړین ویټامین ډي په طبیعي ډول تولیدوي.
۲۳. د رنګونو بېلابېل ډولونه
په نړۍ کې د انسانانو د پوستکي د رنګ له مخې ۶ مېشته ډولونه (Fitzpatrick Scale) شتون لري، له ډېر سپین څخه تر ډېر تېره پورې.
۲۴. البینیزم یا مړژوند توب
البینیزم (Albinism) یوه جنیتیکي ناروغي ده چې پوستکی په بشپړ ډول د میلانین د نشتوالي له امله تک سپین او بې رنګه وي.
۲۵. د وینو د جریان ذخیره
د انسان د بدن د ټولو وینو شاوخوا ۲۵ سلنه برخه تل د پوستکي په کوچنیو رګونو کې جریان لري.
۲۶. د اعصابو او احساس شبکه
پوستکی د تودوخې، یخنۍ، درد، لمس او فشار د حس کولو لپاره په ملیونونو حسي اخذې (Receptors) لري.
۲۷. پر مخ د وېښتانو ریښې
د انسان په مخ باندې د وېښتانو د هګیو یا فوليکولونو کچه د یو شمېر چمپونزو بیزوګانو له مخ سره برابره ده، خو زموږ وېښتان نري او روښانه دي.
۲۸. د زخمونو رغېدل
کله چې پوټکی پرې کېږي، د کلاجن حجرې سمدستي د وینې د لخته کېدو وروسته د نوي پوستکي په اوبدلو پیل کوي.
۲۹. ولې اسکار یا داغ پاتې کېږي؟
که چېرې صدمه د ډرمیس (منځنۍ طبقې) ته ورسیږي، بدن نوی پوټکی په منظم ډول نشي اوبدلای، ځکه نو د (Scar) یا دایمي داغ نښه پاتې کېږي.
۳۰. د ګوزبمپس (Goosebumps) علت
کله چې انسان یخیږي یا ډارېږي، د پوستکي کوچني عضلات (Arrector Pili) وېښتان نېغ دروي ترڅو د هوا تودوخه بنده کړي.
۳۱. په اوبو کې د ګوتو ګونځې کېدل
په حمام کې د ګوتو د سرونو ګونځې کېدل د اوبو د جذب له امله نه دي، بلکې د عصبي سیسټم یو غبرګون دی ترڅو په اوبو کې د شیانو نیول اسانه شي.
۳۲. د نوکانو او وېښتانو تړاو
نوکان او وېښتان دواړه په اصل کې د پوستکي د حجرو پرمختللې برخې دي او د (Keratin) له سخت پروټین څخه جوړ شوي دي.
۳۳. د پوستکي د سرطان زیاتوالی
د پوستکي سرطان په نړۍ کې یو له تر ټولو زیاتو پېښېدونکو سرطانونو څخه دی چې مخنیوی یې یوازې په ضدلمر کېږي.
۳۴. د تودوخې د رادیتر کار
پوستکی د وینې د رګونو په پراخولو (Vasodilation) سره د بدن اضافي ګرمي د باندې باسي او د یخنۍ پر مهال رګونه تنګوي.
۳۵. د سټرس (Stress) مستقیم اغېز
رواني فشار او اعصابي ناراحتي په مستقیم ډول د کورتېزول هورمون له لارې د ځواني دانو، اکزیما او صدف ناروغي خرابوي.
۳۶. د عمر په تېرېدو د پوستکي لوېدنه
د ۳۰ کلنۍ څخه وروسته، د انسان په بدن کې د کلاجن تولید په هر کال کې ۱٪ سلنه کمیږي، چې له امله یې پوټکی نری او مړاوی کېږي.
۳۷. ولې د سترګو شاوخوا ژر ګونځې کېږي؟
د سترګو شاوخوا پوټکی د مخ د نورو برخو په پرتله خورا نری دی او د غوړو غدود نلري، له همدې امله د زړښت لومړۍ نښې دلته راځي.
۳۸. د مړو حجرو بې ساري وزن
یو انسان د خپل ژوند په اوږدو کې په منځني ډول نږدې ۱۸ تر ۲۲ کیلوګرامه خالص پوټکی د مړو حجرو په بڼه غورځوي.
۳۹. په خوب کې د پوستکي رغېدل
د شپې لخوا د خوب پر مهال، د پوستکي د حجرو د وېش او بیا رغونې سرعت د ورځې په پرتله دوه چنده ډېر ګړندی وي.
۴۰. د مېندوارۍ پر مهال بدلونونه
په امیندواره ښځو کې د هورمونونو د کچې د لوړېدو له امله په پوستکي کې غوړ ډېرېږي او ځینې وخت کلف یا میلاسما (د حمل لکې) راپیدا کېږي.
۴۱. د الکولو او سګرټو زیان
سګرټ څښل د پوستکي د وینې رګونه نري کوي او اکسیجن نه پرېږدي، چې پدې سره پوټکی زېړ، خړ او ډېر ژر ګونځې کېږي.
۴۲. فریکلز یا د لمر نښې (Freckles)
واړه نسواري داغونه یا فریکلز په هغو کسانو کې ډېر راځي چې سپین پوټکی لري او د لمر په وړاندې د ځان ساتنې لپاره میلانین په یوه ځای کې راټولوي.
۴۳. د پوستکي د غوړوالي توازن
د مخ په (T-Zone) یعنې تندي، پوزه او زنه کې د غوړو غدود تر ټولو ډېر وي، نو ځکه پدې برخو کې دانې ډېرې راوځي.
۴۴. ولې ماشومان نرم پوټکی لري؟
د نوو زېږېدلو ماشومانو پوټکی د یو ډول غوړ پوښ (Vernix Caseosa) پواسطه پوښل شوی وي چې په رحم کې یې له اوبو څخه ساتي.
۴۵. د صابونونو زیان
د عادي او قوي صابونونو کارول د پوستکي د تیزابي کچې (pH) توازن ګډوډوي او د پوستکي د سخت وچوالي لامل ګرځي.
۴۶. د پوستکي لچکتیا ازموینه
که تاسو د خپل لاس شاتنی پوټکی پورته کش کړئ او سمدستي بېرته خپل ځای ته لاړ نشي، دا ښیي چې ستاسو بدن د اوبو له سخت کمښت (Dehydration) سره مخ دی.
۴۷. د شکرې ناروغۍ نښې پر پوستکي
د غاړې او تخرګونو د پوستکي ناڅاپي تېره کېدل او مخملي کېدل (Acanthosis Nigricans) په بدن کې د انسولین د مقاومت او شکرې لومړۍ نښه ده.
۴۸. په زړو کسانو کې خارښت
په پاخه عمر کې د غوړو او اوبو غدود په طبیعي ډول وچېږي، له همدې امله زاړه کسان تل د پوستکي له دوامداره او شدید خارښت څخه سر ټکوي.
۴۹. لیزر څنګه کار کوي؟
طبي لیزرونه د پوستکي روغې برخې ته له زیان رسولو پرته، په نښه شوي پیګمنټونه، د وېښتانو ریښې یا زاړه کلاجنونه له منځه وړي ترڅو نوي ځای ونیسي.
۵۰. تر ټولو غوره محافظت
د پوستکي تر ټولو ارزانه او غوره سکن کېر یوازې درې څیزونه دي: متوازنه غذا (پروټین او ویټامینونه)، د کافي اوبو څښل او د مناسب ضدلمر منظم استعمال.
د روغتیا کلي: ستاسو د پوستکي ډول (وچ، غوړ، یا حساس) په جینیټیک پورې اړه لري، خو د هغې ځوان او روغ ساتل په بشپړ ډول ستاسو په ورځني چلند، سم کلتور او سکن کېر پورې تړلي دي.
کله د پوستکي د متخصص ډاکټر مشوره ضروري ده؟
که چېرې ستاسو پر پوستکي کوم نوی داغ، خال یا زخم پیدا شي چې په دوامداره توګه غټیږي، وینه ترې راځي، رنګ بدلوي او یا د سخت خارښت او التهاب سره مل وي، په پخپل سر د یوناني یا نامعلومو کریمونو کارولو څخه ډډه وکړئ. په برخه کې مسلکي تشخیص د بېځایه درملنې او دایمي جلدي عوارضو مخه نیسي.
په آروین د پوستکي روغتون کې تخصصي خدمات
په آروین د پوستکي شفاخانه کې د هر ناروغ جلدي ستونزې او د هغوی اناتومي د پرمختللو تشخیصي وسایلو او ډرموسکوپي په واسطه څېړل کېږي. زموږ په مرکز کې د درملنې پلان د هر چا د پوستکي د ډول، عمر او د ستونزې د شدت له مخې د نړیوالو معیارونو سره سم جوړېږي ترڅو تر ټولو غوره او خوندي پایله ترلاسه کړئ.