ځواني دانې یا اکنه (Acne)؛ لاملونه، نښې، ناسم باورونه او د درملنې لارې
ځواني دانې یا اکنه د پوستکي یو له خورا عامو ناروغیو څخه ده چې ډېری وخت د ځوانۍ په عمر کې لیدل کېږي. د پوستکي دغه ستونزه کېدای شي د سپینسرو، تورسرو، سرو دانو، چرکینو دانو او په سختو حالتونو کې د لویو، ژورو او دردناکو غوټو (Nodules) په بڼه راڅرګند شي.
ځواني دانې (اکنه) څه شی ده؟
اکنه د پوستکي یو داسې حالت دی چې معمولاً په مخ، تندي، زنه، سینه، شا او اوږو کې رامنځته کېږي. دا ستونزه ډېری وخت په هغو کسانو کې موندل کېږي چې چرب یا غوړ پوستکی لري، خو د وچ او ګډ (مختلط) پوستکي لرونکي خلک هم پرې اخته کېدای شي.
ځواني دانې یوازې یوه ظاهري یا د ښکلا ستونزه نه ده؛ که دغه دانې په سمه او خپل وخت درملنه نشي، کولای شي د تلپاتې نسواري او تورو لکو، په پوستکي کې د سوري کېدو، ژورو او دایمي داغونو (Scars) او د پوستکي د بدشکلۍ لامل شي.
ځواني دانې ډېری په کوم عمر کې لیدل کېږي?
د اکني د خپرېدو عام عمر
ځواني دانې تر ډېره برخه د ۱۴ تر ۲۵ کلنۍ په عمرونو کې پیدا کېږي، خو په ځینو حالاتو کې له دې عمر څخه وروسته هم دوام کوي. یو شمېر ښځې او نارینه په لوړ عمر کې هم د بالغو کسانو پر اکنه (Adult Acne) اخته کېږي، چې دا حالت ځانګړې طبي ارزونې او دقیقې درملنې ته اړتیا لري.
ځواني دانې څنګه رامنځته کېږي؟
د غوړو غدودو د کڅوړو بندیدل
په لومړي پړاو کې د پوستکي د غوړو غدودو (Sebaceous glands) سورۍ یا مسمات بندېږي او تولید شوي طبیعي غوړ نشي کولای له پوستکي بهر شي.
د غوړو راټولېدل
کله چې غوړ د غدودو په دننه کې راټول شي، د پوستکي پر مخ کوچنۍ سپینسرې (Whiteheads) یا تورسرې (Blackheads) دانې ښکاره کېږي.
د باکتریاوو او مایکروپونو وده
د غوړو ډېرښت د باکتریاوو (په ځانګړي ډول Cutibacterium acnes) د ودې لپاره مناسب ځای جوړوي، چې د پوستکي د التهاب او سوروالي سبب ګرځي.
د چرکینو دانو جوړېدل
په پرمختللو پړاوونو کې، دانې له چرک څخه ډکېږي، چې په پایله کې دردناکې، لویې او شدیدې التهابي غوټې ترې جوړېږي.
د ځواني دانو (اکنې) بېلابېل ډولونه
سپینسرې دانې (Closed Comedones)
کله چې د غوړو د غدودو لاره په بشپړ ډول بنده وي او غوړ د پوستکي تر پردې لاندې پاتې شي، سپینې دانې جوړوي.
تورسرې دانې (Open Comedones)
کله چې د غدودو لاره خلاصه وي، خو د ننه مواد یې له هوا سره د تماس او اکسېډېشن له امله تور رنګ غوره کړي.
سرې او پړسېدلې دانې (Papules)
دا دانې د پوستکي د التهاب نښه ده؛ پړسېدلې، سرې او کله ناکله لمس کولو ته دردناکې وي.
چرکینې دانې (Pustules & Nodules)
په دې حالت کې دانې غټېږي، په منځ کې یې سپین یا زیړ رنګه چرک راټولېږي او د پوستکي ژورې برخې اغېزمنوي.
که ځواني دانې درملنه نشي، څه ستونزې پېښوي؟
د لکو او ژورو داغونو خطر
د دانو چقول، د نوکانو وهل یا د سختې اکني نه تداوي کول د دې لامل کېږي چې د مخ پر سر تلپاتې تور او نسواري لکونه، په پوستکي کې ژور غارونه او دایمي پاخه داغونه پاتې شي. په ځینو کسانو کې، په ځانګړي ډول د ژورو او غټو دانو له امله، د پوستکي اضافه غوښه یا کیلوئیډ (Keloid) هم راپیدا کېدای شي.
کوم فکتورونه ځواني دانې زیاتوي او خرابوي؟
رواني فشار او سټرس
روحي او رواني اندېښنې، بېخوابي او عصبي فشار د هورمونونو توازن خرابوي او د دانو التهاب لا پسې زیاتوي.
د مخ او وېښتانو غوړول
د غوړو تېلو، وېښتانو د کریمونو او درنو غوړو کاسمېټیکو توکو کارول د پوستکي مسمات بندوي او اکنه ډېروي.
نامناسب ارایشي توکي
ځینې مېکآپ او ارایشي مواد د دانو لامل ګرځي. د اکنه لرونکي پوستکي لپاره باید حتماً د (Non-comedogenic) یا نا-دانه زېږوونکو محصولاتو څخه کار واخیستل شي.
خوراکي توکي او خواړه
د خوړو اغېز په هر چا کې یو شان نه دی؛ خو د زیاتو قندونو لرونکي، خواږه، فاسټ فوډ او غوړ خواړه په ځینو کسانو کې دانې پاروي.
ځواني دانې د خلکو په نظر؛ ناسم باورونه او علمي حقیقتونه
آیا ځواني دانې له واده وروسته پخپله ورکېږي؟
نه! واده کول د ځواني دانو په ښه کېدو کې هېڅ کوم مستقیم علمي یا طبي رول نلري. د دې ناسم باور علت دا دی چې د واده کولو عمر معمولاً له هغه کاد سره سمون خوري چې د انسان هورمونونه پخپله د عمر په تېرېدو مهارېږي او اکنه په طبیعي توګه رو به ښه کېدو ځي. نو دا چاره له واده سره علمي تړاو نلري.
آیا د ځواني دانو لپاره کومه اغېزمنه درملنه نشته؟
دا باور هم په بشپړ ډول ناسم دی. ځواني دانې سمه او قطعي درملنه لري، خو تداوي یې یو څه وخت غواړي. په ډېری پېښو کې د اکني درملنه لږ تر لږه څو میاشتې دوام کوي او په سختو حالتونو کې اوږد مهاله پاملرنې ته اړتیا لیدل کېږي.
د اکني د درملنې بنسټیز هدف څه دی؟
د تداوۍ هدف یوازې د اوسنیو دانو ورکول نه دي، بلکې تر ټولو مهم کار د راتلونکو لکو، ژورو سرو، سرو غوټو، د غوښې د زیاتېدو (کیلوئیډ) او د مخ د دایمي داغونو څخه د پوستکي ژغورل دي.
که ځواني دانې لرئ، څه باید وکړئ؟
- خپل مخ هره ورځ لږ تر لږه دوه ځله په ولګا اوبو او د غوړ یا اکنه لرونکي پوستکي ځانګړي صابون/جېل (Facial Wash) ووینځئ.
- له هغو خوړو او شیرینیو څخه ډډه وکړئ چې په خپله تجربه پوه شوي یاست چې ستاسو دانې ورسره زیاتېږي.
- هڅه وکړئ د ذهني فشار او سټرس کچه راکمه کړئ، ځکه روحي فشار اکنه خرابوي.
- د لمر په وړاندې د پوستکي د ساتنې لپاره له داسې ضد د لمر (Sunscreen) څخه کار واخلئ چې بېغوړه (Oil-Free) وي.
- د دانو د دوام په صورت کې، په خپل وخت د پوستکي د ناروغیو تخصصي ډاکټر ته مراجعه وکړئ.
که اکنه لرئ، له کومو کارونو ډډه وکړئ؟
- خپل مخ او وېښتان په غوړو تېلو یا درنو بهرنیو کريمونو مه غوړوئ.
- دانې په نوکانو مه ګروئ، مه یې چقوئ او لاس مه ورکوئ.
- د غوړو او داسې ارایشي موادو له کارولو ډډه وکړئ چې مسمات بندوي.
- بې د ډاکټر له مشورې او نسخې څخه قوي ګولۍ یا انټيبیوټیکونه مه خورئ.
- د درملنې په جریان کې د لمر مستقیمو او اوږدمهالو وړانګو ته د مخ کېدو کچه راکمه کړئ.
څه وخت باید د پوستکي ډاکټر ته مراجعه وکړو؟
که ستاسو دانې دردناکې، چرکينې، لویه، سیستیک او په پرلهپسې توګه راشنه کېدونکې وي، او یا د رغېدو وروسته لکونه او غارونه پرېږدي، باید سمدستي د پوستکي د متخصص لخوا معاینه شئ. دغه راز که دانې پر سینه او شا ډېرې وي یا د پخپل سر درملنې وروسته بدترې شوې وي، د ډاکټر لیدل اړین دي.
ځواني دانې، اکنه، د ځواني دانو درملنه، د اکني لاملونه، د مخ دانې، تورسرې دانې، سپینسرې دانې، د مخ چرکینې دانې، د اکني لکونه، د ځواني دانو داغونه، غوړ پوستکی، د اکني تداوي په کابل کې، د پوستکي ډاکټر په کابل کې، آرمان د پوستکي روغتون، د اکني د درملنې لارې، Topical Retinoids، Isotretinoin